De rijtuigen voorbij…

Over de stalen rijtuigen van NS is niet heel veel verschenen, maar twee publicaties springen er wel uit: de website van Martijn Haman en het bekende boekje De stalen getrokken rijtuigen der Nederlandse Spoorwegen van de hand van wijlen N.J. van Wijck Jurriaanse. Als een poging de vele informatie verzameld door Martijn (ook) op een andere wijze voor de toekomst te behouden en omdat Van Wijck Jurriaanse’s boekje weliswaar veel informatie bevat, maar het manuscript al in maart 1979 werd afgesloten, is dit boekwerk ontstaan. Het beperkt zich echter, in tegenstelling tot de website van Martijn, tot materieel dat bij NS was geïmmatriculeerd.

In 1923 ontving NS (toen nog de belangengemeenschap van HSM en SS) de eerste tien stalen getrokken rijtuigen. Bedoeld als toekomstige tussenrijtuigen van het elektrisch materieel 1924 werden deze tien eerst gebruikt als getrokken rijtuig in de (inter-)nationale dienst. In oktober 2025 zijn de laatste getrokken intercityrijtuigen (ICR) aan de kant gezet en bestaat het materieel van wat nu als NS Reizigers door het spoorleven gaat voor het dagelijks passagiersvervoer uitsluitend nog uit elektrische treinstellen, waarbij de verbouwde dubbeldekkers (DDZ) ook als zodanig kunnen worden beschouwd.

Tijd dus voor een beknopte, want er is veel meer nog te vertellen, geschiedenis van alle typen stalen rijtuigen die NS in dienst heeft gehad. Geïllustreerd met veel foto’s en voorzien van een aantal maatschetsen alsmede tabellen met ieder individueel rijtuig biedt dit boek de lezer een overzicht van wat volgens velen een trein tot een echte personentrein maakt: een aantal (stalen) rijtuigen achter een locomotief.

Frank Pennin (jaargang 1953) is al van jongs af aan behept met het railvirus. Treinen en, in iets mindere mate, trams hebben zijn grote belangstelling. Als jonge tiener vaak te vinden rond het spoor, waar (dat kon toen nog, al mocht het ook toen al niet) vriendelijke spoormensen hem de kans boden te rijden met treinen in 1:1 en te hijsen aan zware handels van armseinen en wissels. Het idee ‘iets’ met het onderwerp stalen rijtuigen te doen, zat al langer tussen de oren en heeft in de vorm van dit boek nu ook gestalte gekregen.